Ewch i’r prif gynnwys
Haley Gomez   MSc, PhD, FHEA, FLSW, FRAS, MBE

Yr Athro Haley Gomez

(hi/ei)

MSc, PhD, FHEA, FLSW, FRAS, MBE

Pennaeth yr Ysgol, Ffiseg a Seryddiaeth

Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth

Email
GomezH@caerdydd.ac.uk
Telephone
+44 29208 74058
Campuses
Adeiladau'r Frenhines - Adeilad y Gogledd, Ystafell N1.06, 5 The Parade, Heol Casnewydd, Caerdydd, CF24 3AA
Comment
Sylwebydd y cyfryngau
Users
Ar gael fel goruchwyliwr ôl-raddedig

Trosolwyg

Nod fy ngwaith yw deall ffurfiad ac esblygiad llwch cosmig, yn enwedig lle mae'n cael ei ffurfio. Rwy'n gweithio ar lwch y gofod yn supernovae, yn M31, mewn galaethau cyfagos a thros gyfnod cosmig diweddar. Mae hyn wedi cynnwys defnyddio Arsyllfa Ofod Herschel Asiantaeth Ofod Ewrop gyda chyllid gan STFC a'r Cyngor Ymchwil Ewropeaidd (CosmicDust).

Gwyliwch fideo byr o'r hyn rwy'n ei wneud yma, ac mae fy sgwrs TedX yma.

Rwy'n ymwneud â dadansoddi data o Arsyllfa Ofod Herschel fel rhan o raglenni fel colli màs o Evolved Stars, Hi-GAL, The Herschel Reference Survey a Herschel-ATLAS. Rydym hefyd yn defnyddio ALMA i arsylwi llwch newydd ei ffurfio yn SN 1987A (dan arweiniad Dr Matsuura) a gweddillion eraill.

Cyhoeddiad

2024

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

  • Gomez, H. L., Dunne, L., Eales, S. A., Gomez, E. L. and Edmunds, M. G. 2005. Iron Needles in Supernova Remnants?. Monthly Notices Royal Astronomical Society 361, pp. 1012-1014. (10.1111/j.1365-2966.2005.09241.x)
  • Edmunds, M. G. and Gomez, H. L. 2005. Dust in supernovae and supernova remnants. Presented at: The Fate of Most Massive Stars, Grand Teton National Park, WY, USA, 23-28 May 2004 Presented at Humphreys, R. and Stanek, K. Z. eds.The Fate of Most Massive Stars: Proceedings of a Meeting held at Jackson Lake Grand Lodge, Grand Teton National Park, Wyoming, USA, 23-28 May 2004. Astronomical Society of the Pacific conference series Vol. 332. San Francisco: Astronomical Society of the Pacific pp. 324-331.

2004

2003

Adrannau llyfrau

  • Gomez, E. L., Gomez, H. L. and Yardley, J. 2009. Social networking: an astronomer's field guide. In: Simpson, R. J. and Ward-Thompson, D. eds. Astronomy: Networked Astronomy and the New Media (Cardiff, UK, 22-24 September 2008). Bristol: Canopus Academic Publishing, pp. 175-185.

Cynadleddau

  • Cigan, P., Gomez, H. and Matsuura, M. 2017. High-resolution observations of dust in SN 1987A. Presented at: International Astronomical Union, Vol. 12. Vol. S331. Cambridge University Press (CUP) pp. 290-293., (10.1017/S1743921317004604)
  • Matuura, M. et al. 2017. ALMA observations of molecules in Supernova 1987A. Presented at: SN 1987A, 30 years later – Cosmic Rays and Nuclei from Supernovae and their aftermaths: IAU Symposium 331, Saint Gilles-Les-Bains, La Reunion Island, France, 20-24 Fenruary 2017 Presented at Marcowith, A. et al. eds.Supernova 1987A:30 years later - Cosmic Rays and Nuclei from Supernovae and their aftermaths, Vol. 12. Proceedings of the International Astronomical Union Vol. S331. Cambridge: Cambridge University Press pp. 294-299., (10.1017/S1743921317004719)
  • Gomez, H. L., Dunne, L., Smith, D. J. B. and da Cunha, E. 2013. The rapid evolution of dust content in galaxies over the last five billion years. Presented at: IAUS 292: Molecular Gas, Dust, and Star Formation in Galaxies, Beijing, China, 20-24 August 2012Symposium S292 (Molecular Gas, Dust, and Star Formation in Galaxies). Proceedings of the International Astronomical Union Vol. 292. Cambridge: Cambridge University Press pp. 275-278., (10.1017/S174392131300135X)
  • Gomez, H. 2013. Dust in supernova remnants. Presented at: The Life Cycle of Dust in the Universe: Observations, Theory, and Laboratory Experiments, Taipei, Taiwan, 18-22 November 2013.
  • Clark, C. J. R., Gomez, H., Dunne, L., de Vis, P. and Maddox, S. 2013. A blind survey of the local dusty universe with Herschel-ATLAS. Presented at: The Life Cycle of Dust in the Universe: Observations, Theory, and Laboratory Experiments, Taipei, Taiwan, 18-22 November 2013. pp. 1-4.
  • Gomez, H. L., Gomez, E. L. and Hargrave, P. C. 2011. Seeing the stolen starlight with Herschel. Presented at: The Role of Astronomy in Society and Culture : proceedings of the 260th Symposium of the International Astronomical Union, Paris, France, 19-23 January 2009 Presented at Valls-Gabaud, D. and Boksenberg, A. eds.The Role of Astronomy in Society and Culture: proceedings of the 260th Symposium of the International Astronomical Union, held at the UNESCO Headquarters, Paris, France, January 19-23, 2009. Proceedings of the International Astronomical Union Vol. 5. Cambridge: Cambridge University Press pp. E48., (10.1017/S1743921311003681)
  • Sacchi, N. et al. 2011. Herschel-SPIRE spectroscopy of nearby Seyfert galaxies. Presented at: 280th Symposium of the International Astronomical Union (IAU), Toledo, Spain, 30 May - 3 June 2011The Molecular Universe, Posters from the Proceedings of the 280th Symposium of the International Astronomical Union held in Toledo, Spain, May 30-June 3, 2011. NASA pp. 322.
  • Gomez, E. L. and Gomez, H. L. 2011. The World's first global telescope network at your fingertips. Presented at: The Role of Astronomy in Society and Culture : proceedings of the 260th Symposium of the International Astronomical Union, Paris, France, 19-23 January 2009 Presented at Valls-Gabaud, D. and Boksenberg, A. eds.The Role of Astronomy in Society and Culture: proceedings of the 260th Symposium of the International Astronomical Union, held at the UNESCO Headquarters, Paris, France, January 19-23, 2009, Vol. 260. Proceedings of the International Astronomical Union Vol. 5. Cambridge: Cambridge University Press pp. 607-615., (10.1017/S1743921311002924)
  • Exter, K. et al. 2011. A HERSCHEL study of PNe. Presented at: Asymmetric Planetary Nebulae V, Bowness-on-Windermere, UK, 20-25 June 2010.
  • Groenewegen, M. A. T. et al. 2011. Results from the Herschel Key Program MESS. Presented at: Why Galaxies Care About AGB Stars 2, Vienna, Austria, 16-20 August 2010Proceedings of a Conference on Why Galaxies Care About AGB Stars II Shining Examples and Common Inhabitants, Vienna, Austria, 16-20 August 2010, Vol. 445. Astronomical Society of the Pacific conference series Vol. 445. San Francisco, CA: Astronomical Society of the Pacific pp. 567-575.
  • Van Hoof, P. A. M. et al. 2011. Imaging planetary nebulae with Hershel-PACS and SPIRE. Presented at: Asymmetric Planetary Nebulae 5, Bowness- on- Windemere, U.K, 20-25 June 2010Proceedings of the Asymmetric Planetary Nebulae 5 Conference held in Bowness-on-Windermere, U.K., 20 - 25 June 2010.
  • Ciesla, L. et al. 2010. SED fitting of nearby galaxies in the Herschel Reference Survey. Presented at: SF2A-2010: Proceedings of the Annual meeting of the French Society of Astronomy and Astrophysics, Marseille, France.
  • Ladjal, D. et al. 2010. Herschel PACS and SPIRE Imaging of CW Leonis. Presented at: Why Galaxies Care About AGB Stars II, Vienna, Austria, 16-20 August 2010 Presented at Kerschbaum, F. et al. eds.Proceedings of a Conference on Why Galaxies Care About AGB Stars II Shining Examples and Common Inhabitants, Vienna, Austria, 16-20 August 2010, Vol. 445. Astronomical Society of the Pacific conference series Vol. 445. San Francisco, CA: Astronomical Society of the Pacific pp. 337.
  • Wesson, R. et al. 2010. Herschel-SPIRE FTS Spectroscopy of Evolved Stars. Presented at: Why Galaxies Care About AGB Stars II, Vienna, Austria, 16-20 August 2010 Presented at Kerschbaum, F. et al. eds.Why galaxies care about AGB stars II : shining examples and common inhabitants : proceedings of a conference held at University Campus, Vienna, Austria, 16-20 August 2010. Astronomical Society of the Pacific conference series Vol. 445. San Francisco, CA: Astronomical Society of the Pacific pp. 607-612.
  • Rho, J., Gomez, H. L., Lagage, P. -., Boogert, A., Reach, W. T. and Dowell, D. 2010. A dust twin of Cas A: 21-micron dust feature in the Supernova remnant G54.1+0.3. Presented at: 38th Cospar Scientific Assembly, Bremen, Germany, 15-18 July 2010.
  • Rho, J. et al. 2009. Dust formation observed in young supernova remnants with Spitzer. Presented at: Cosmic dust--near and far, Heidelberg, Germany, 8-12 September 2008 Presented at Henning, T., Grün, E. and Steinacker, J. eds.Cosmic dust — near and far. Proceedings of a conference held in Heidelberg, Germany, 8-12 September 2008, Vol. 414. ASP Conference Series San Francisco: Astromomical Society of the Pacific pp. 22-35.
  • Galliano, F. et al. 2008. Dust evolution in low-metallicity environments: bridging the gap Between local universe and primordial galaxies. Presented at: Spitzer Proposal ID #50550.
  • Edmunds, M. G. and Gomez, H. L. 2005. Dust in supernovae and supernova remnants. Presented at: The Fate of Most Massive Stars, Grand Teton National Park, WY, USA, 23-28 May 2004 Presented at Humphreys, R. and Stanek, K. Z. eds.The Fate of Most Massive Stars: Proceedings of a Meeting held at Jackson Lake Grand Lodge, Grand Teton National Park, Wyoming, USA, 23-28 May 2004. Astronomical Society of the Pacific conference series Vol. 332. San Francisco: Astronomical Society of the Pacific pp. 324-331.

Erthyglau

Gosodiad

Monograffau

Ymchwil

Mae llwch cosmig yn niwsans i seryddwyr gan ei fod yn blocio golau optegol, gan effeithio ar ein golwg ar y Bydysawd. Mae hefyd yn bwysig iawn gan fod llwch yn effeithio ar ffurfiant sêr, cyfraddau colli màs serol, ffurfio hydrogen moleciwlaidd a phlanedau.

Mae ein gwaith diweddaraf yn awgrymu y gallai supernovae neu eu sêr cynganeddol fod yn gyfrifol am lygru'r cyfrwng rhyngserol gyda llawer o lwch. Yn flaenorol, credwyd mai sêr màs isel, sy'n cymryd tua biliwn o flynyddoedd i esblygu, oedd y prif gyfrannwr i'r gyllideb llwch. Mae hyn yn arbennig o bwysig yn y Bydysawd cynnar lle byddai sêr enfawr, sy'n byw yn gyflym, yn unig ffynhonnell llwch.

Chwilio am darddiad Stardust

Llwch yn Nebula Cranc

Ffigur: Herschel (coch) a Hubble (glas) delwedd cyfansawdd o'r Nifwl Cranc. Credyd: ESA/Herschel/PACS/MESS Rhaglen Allweddol Supernova Remnant Team; NASA, ESA ac Allison Loll/Jeff Hester (Arizona State University).

Gwyddys bod sêr mwy nag wyth gwaith drymach na'r Haul yn cyfoethogi galaethau gydag elfennau trwm. Ger diwedd eu bywydau cymharol fyr maent yn taflu deunydd mewn gwyntoedd dwys, weithiau gyda chyflymder hyd at 4 miliwn mya. Credir bod y seren enigmatig eta Carinae wedi colli dros 80 gwaith màs ein Haul yn ystod y 1,000 mlynedd diwethaf ar ffurf nwy a llwch (Gomez et al 2006, 2010). Gall supernovae a'u gweddillion hefyd fod yn bwysig wrth lygru galaethau gyda llawer o lwch a gallent fod yn lle pwysig ar gyfer ffurfio moleciwlau ond mae hwn yn bwnc dadleuol o hyd.

Fel rhan o raglen amser gwarantedig gyda Herschel, buom yn chwilio am y golau chwedlonol a disgleiriodd gan rawn llwch yn y gweddillion uwchnofa galactig hanesyddol: Cas A, Tycho, Kepler a'r Nebula Cranc (uwchben Ffigur). Arweiniodd hyn at ddarganfod cydran llwch oer newydd yn y cwymp craidd SNe Cassiopeia A (gwerth tua 30,000 o lwch y Ddaear) dan arweiniad Mike Barlow (Barlow et al 2010).

Gwnaethom ymchwilio i lwch yn Nebula y Cranc sydd tua chwe mil a hanner o flynyddoedd goleuni i ffwrdd o'r Ddaear ac mae'n weddillion uwchnofa a welwyd yn wreiddiol gan Seryddwyr Tsieineaidd yn 1054 OC. Gan ddechrau ar 12-15 gwaith yn fwy enfawr na'r Haul, y cyfan a adawyd ar ôl marwolaeth ddramatig y seren yw bach, seren niwtron cylchdroi yn gyflym a rhwydwaith cymhleth o ddeunydd serol ejected. Mae'r Nebula Cranc yn adnabyddus am ei natur gymhleth, gyda strwythurau ffilamentary hardd i'w gweld ar donfeddi gweladwy. Nawr, am y tro cyntaf, gall seryddwyr weld ffilamentau coeth o lwch yn disgleirio yn rhanbarth is-goch pellaf y sbectrwm electromagnetig.

Ar ôl diystyru ffynonellau golau eraill yn y sbectrwm isgoch, gwnaethom ddefnyddio Herschel i weld manylion mawr yn yr is-goch pell, a chanfod bod ffilamentau wedi'u gwneud o lwch cosmig. Mae hyn yn rhoi tystiolaeth bendant bod Nebula Cranc yn "ffatri llwch" effeithlon, sy'n cynnwys digon o lwch i wneud tua 30,000-40,000 o Ddaearau planed. Yn wahanol i Cas A, gellir gwneud y llwch o ddeunyddiau carbon yn bennaf, sy'n hanfodol ar gyfer ffurfio systemau planedol fel ein System Solar ein hunain.

Mewn llawer o weddillion uwchnofa, mae'r rhan fwyaf o unrhyw lwch sydd wedi'i ffurfio'n ffres yn cael ei ddinistrio wrth iddo aredig i'r nwy a'r llwch cyfagos, wedi'u gwasgu gan y tonnau sioc dreisgar. Triniaeth derfynol yw bod Nebula Cranc yn amgylchedd llawer mwy caredig ar gyfer grawn llwch, felly nid yw'n ymddangos bod y llwch yn cael ei ddinistrio (gweler hefyd Gall et al 2014, Gomez et al 2014). Efallai mai dyma'r achos cyntaf a welwyd o lwch yn cael ei "bobi" yn ffres mewn uwchnofa ac yn goroesi ei daith allanol a gariwyd gan y don sioc.

Gwelsom hefyd symiau enfawr o lwch yn y Cassiopeia A gweddillion supernova (Dunne et al 2003, Dunne et al 2009, Barlow et al 2010, De Looze et al 2017) ac yn G54.1+0.3 (Rho et al 2017 cyflwyno, gweler hefyd Temim et al 2017).

Cyhoeddasom hefyd yr astudiaeth gynhwysfawr gyntaf o ffurfio llwch yn ejecta gweddillion Math Ia supernova (Gomez et al 2003, Gomez et al 2009, Gomez et al 2012a). Mae supernova Math Ia yn tarddu o ffrwydrad thermoniwclear seren màs isel (seren gorrach gwyn) mewn system ddeuaidd gyda seren arall. Dyma'r union wrthrychau a ddefnyddir i chwilota pellteroedd enfawr gan eu bod yn gweithredu fel ffagl yn y Bydysawd pell – maent yn hynod o ddisglair (felly rydyn ni'n eu gweld ymhell i ffwrdd) ond maen nhw hefyd yn ddefnyddiol gan fod gan bob ffrwydrad Ia yr un egni cynhenid pan fyddan nhw'n ffrwydro. Am y rheswm hwn, defnyddiwyd ffrwydradau Ia mewn astudiaeth ddiweddar yn 1998 a ganfu fod y supernovae ymhellach i ffwrdd yn pylu nag y dylent fod, a dyna pam y syniad o rym dirgel yn gwthio popeth ymhellach i ffwrdd oddi wrth ei gilydd nag yr oeddem yn ei ddisgwyl – hy egni tywyll. Enillodd yr astudiaeth Wobr Nobel am Ffiseg yn 2011 felly mae'r gwrthrychau astroffisegol hyn yn bwysig iawn i'w deall, a gallai presenoldeb llwch o amgylch y gwrthrychau hyn effeithio ar y canlyniadau hyn.

Ni chanfuom unrhyw dystiolaeth o ffurfio llwch sylweddol yn Math Ia supernovae (Ffigur 2) sy'n gosod cyfyngiadau llym ar yr amgylcheddau lle gall llwch a moleciwlau ffurfio, a hefyd yng nghyfraniad y systemau deuaidd ffrwydrol hyn i'r gyllideb lwch mewn galaethau. Mae hyn yn rhyddhad i astudiaethau sy'n gobeithio nad yw ffynonellau Ia pell yn cael eu "pylu" gan eu cregyn llwch eu hunain.

Goleuo'r tywyllwch: llwch mewn galaethau

http://haley.gomez.me.uk/images/ellipticals.png

Addaswyd o Smith et al 2012.

Mae eliptigau, a elwir felly oherwydd eu hymddangosiad eliptig mewn golau gweladwy, yn aml yn cael eu disgrifio fel galaethau "coch a marw," lle nad yw sêr bellach yn ffurfio ac mae'r holl lwch wedi'i ddefnyddio. Credir mai'r galaethau eliptig a welwn heddiw, yw disgynyddion y galaethau aruthrol lychlyd, gweithredol sy'n ffurfio sêr a welir yn y Bydysawd cynnar iawn; Mae'r galaethau hyn yn ffurfio sêr filoedd o weithiau'n gyflymach na'n rhai ni ac mae'n debygol eu bod yn cynnal cnewyllyn galactig gweithredol yn eu canol. Nid yw seryddwyr yn siŵr iawn sut mae'r systemau enfawr hyn yn ffurfio, yn enwedig a ydyn nhw'n cael eu ffurfio trwy uno galaethau gyda'i gilydd o wrthdrawiadau. Cwestiwn pwysig i fynd i'r afael ag ef yw a yw'r amgylchedd yn effeithio ar ffurfiad ac esblygiad y systemau hyn ai peidio. Cwestiynau eraill yr ydym am eu gofyn yw "a yw elipipinau mewn gwirionedd heb lwch?" ac, "Beth allwn ni ei ddysgu am eu hanes gan ddefnyddio unrhyw nodweddion llychlyd y gallwn eu gweld?". Mae'n troi allan llawer!

Mae ein grŵp wedi gweithio ar Arolwg Cyfeirio Herschel (sampl o 323 galaethau a welwyd gan Herschel yn y bydysawd lleol dan arweiniad Steve Eales ac Alessandro Boselli, Boselli et al. 2010). Gan weithio gyda'r myfyriwr PhD ar y pryd, Matt Smith, gwnaethom ddangos bod allyriadau llwch yn cael ei ganfod mewn tua hanner y sampl o 62 math cynnar ac elipitonau (Smith et al. 2012). Felly nid yw'r galaethau hyn i gyd yn "goch a marw" fel y disgrifir yn aml yn y llenyddiaeth. Yn ddiddorol, gwelsom mai Herschel yw'r ffordd fwyaf sensitif o ganfod y cyfrwng rhyngserol yn y galaethau hyn, gan awgrymu efallai y byddwn yn gallu defnyddio llwch fel olrhain nwy yn hytrach na'r llinellau hydrogen atomig a charbon monocsid traddodiadol.

Mae canlyniadau Herschel (gweler hefyd Rowlands et al. 2012) yn dangos y gall galaethau "quiescent" traddodiadol a elwir yn dal i gael allyriadau llwch sylweddol, ffurfiant sêr a deunydd rhyngserol. Fodd bynnag, os ydym yn cymharu masau llwch y mathau cynnar â galaethau troellog o'r HRS, rydym yn dod o hyd i drefn o ddirywiad maint yn y màs serol llwch-fesul-uned wrth i ni symud ar draws dilyniant Hubble o galaethau o sbiralau, i S0s i ellipticals. Mae'r masau llwch uchel, y cymarebau nwy i lwch tebyg i droelli a'r diffyg cydberthyniad rhwng golau seren a llwch, i gyd yn pwyntio tuag at darddiad allanol ar gyfer y llwch mewn eliptigau, hy mae'r cyfrwng rhyngserol yn cael ei gronni trwy groniad llanw neu ryngweithio ag alaeth gyfagos.

Tystiolaeth llychlyd o ryngweithio ar raddfa galaeth

Cymharwch y golau seren o'r ddwy alaeth M86 a NGC4438 (optegol, top) a'r llwch a welir gan Herschel (gwaelod map lliw). Troshaenu ar y map hwn yw'r hydrogen wedi'i gynhesu â sioc (coch), mae hyn yn dystiolaeth bod y llwch yn M86 wedi'i dynnu o NGC4438.

Datgelodd ein canlyniadau Herschel tuag at ganol Clwstwr Virgo (y grŵp agosaf o galaethau i ni) y malurion o galaethau sy'n rhyngweithio â'i gilydd. Edrychwch ar ddelwedd optegol y galaethau yng nghlwstwr Virgo (panel uchaf). Yr alaeth fwyaf disglair yn y ddelwedd hon yw'r M86 eliptig enfawr. Gallwn hefyd weld yr alaeth troellog NGC4438 ar y chwith, gyda galaeth lai gerllaw (Gomez et al 2010).

Yn y ddelwedd is-filimedr Herschel fodd bynnag (panel gwaelod), yr alaeth eliptig yw'r galaeth gwannaf erbyn hyn (mae hyn oherwydd bod yn rhaid ei fod wedi defnyddio ei holl lwch i fyny wrth ffurfio sêr). Yn yr alaeth hon, rydym hefyd yn gweld rhywbeth eithaf anarferol, mae'r llwch yn cael ei wrthbwyso o'r canol ac mae'n ymddangos ei fod wedi'i ddosbarthu mewn ffordd wahanol iawn i'r sêr (a welir yn y ddelwedd optegol). Os ydym bellach yn cymharu'r llwch â nwy hydrogen poeth (sy'n dangos nwy yn cael ei dynnu allan o'r alaeth oherwydd y rhyngweithio â'r alaeth droellog yn y dde uchaf) gwelwn gêm eithaf da rhwng y llwch oer a welir gan Herschel a'r nwy poeth yn llusgo rhwng y ddwy alaeth. Mae'n ymddangos bod y llwch yn dilyn yr hydrogen ïoneiddio yn llifo allan o'r M86 ac yn cael ei dynnu tuag at yr alaeth yn y top ar y chwith. Mae hyn yn dystiolaeth gref iawn bod yr amgylchedd trwchus y mae M86 ynddo yn effeithio'n sylweddol ar y llwch a'r metelau mewn galaethau, mae'r data'n tynnu gwerth mwy na miliwn o lwch yr Haul o'r ffynhonnell hon mewn "cyfrwng rhyngserol dadleoledig".

Addysgu

Rwy'n Gymrawd yr Academi Addysg Uwch ac mae gen i gymhwyster addysgu ôl-raddedig. Rwyf wedi mentora aelodau eraill o staff drwy'r diploma Ôl-raddedig. Rwy'n goruchwylio ac yn asesu myfyrwyr prosiect Blwyddyn 3 a 4ydd (~ 7-8 oed), ac rwy'n diwtor academaidd am y flwyddyn 1af a'r 2il flwyddyn, tiwtor personol ar gyfer blynyddoedd 1-4.

Ar hyn o bryd rwy'n addysgu'r cwrs MSc a Dadansoddi Data MPhys sydd hefyd ar gael i fyfyrwyr yr Academi Hyfforddiant Doethurol.

Trefnydd modiwl blaenorol ar gyfer:

  • Blwyddyn 2 Technegau Arsylwadol mewn Seryddiaeth: Cwrs labordy (modiwl dwbl 20 credyd)
  • Blwyddyn 3: Cosmoleg Gorfforol
  • Blwyddyn 4: Gregynog (cwrs preswyl ar gyfer myfyrwyr prosiect MPhys)
  • Blwyddyn 2: Ffiseg y Sêr
  • Blwyddyn 2: Systemau Planedol
  • Blwyddyn 1: Cosmos
  • Blwyddyn 1: Ffiseg Labordy

Bywgraffiad

Derbyniais fy ngradd gyntaf o Brifysgol Caerdydd yn 2001 ac arhosais ymlaen i wneud fy PhD gyda'r Athro Mike Edmunds a'r Athro Steve Eales, gan weithio gyda Dr Loretta Dunne. Dyfarnwyd y PhD yn 2004.

Cefais gymrodoriaeth gyda'r Comisiwn Brenhinol ar gyfer Arddangosfa 1851 i gynnal ymchwil ôl-ddoethurol yn ystod 2004-2005. Yna cefais fy nghyflogi yma yng Nghaerdydd fel darlithydd a chefais fy ngwneud yn Uwch-ddarlithydd ym mis Gorffennaf 2013. Dyfarnwyd Cadair Bersonol i mi mewn Astroffiseg a Grant Cydgrynhoi ERC o € 1.7 miliwn yn 2015.

Yn 2018 cefais wobr MBE am ymchwil ac allgymorth.

Anrhydeddau a dyfarniadau

  • 2020 Medal Frances Hoggan o Gymdeithas Ddysgedig Cymru
  • Dyfarnwyd MBE 2018
  • Gwobr Fowler 2015 am gyflawniad gyrfa gynnar gan y Gymdeithas Seryddol Frenhinol
  • 2015 ERC Laureate
  • Gwobrau Ysbrydoli Cymru 2014 ar gyfer y person mwyaf ysbrydoledig o Gymru yng nghategori Gwyddoniaeth a Thechnoleg
  • 2005 Cymrodoriaeth ymchwil gan y Comisiwn Brenhinol ar gyfer Arddangosfa 1851
  • 2005 Gwobr RAS Michael Penston am y traethawd ymchwil gorau yn y DU mewn Seryddiaeth ac Astroffiseg
  • 2005 ar restr fer Gwobr Ymchwilydd Ifanc y Flwyddyn Times Higher
  • Daeth yn ail ar gyfer medal Cavendish (darn mwyaf eithriadol o ymchwil ac ymchwil a datblygu gan ymchwilydd iau yn y DU) yn nigwyddiad SET for Britain yn Nhŷ'r Cyffredin 2005.

Rwyf wedi cael gwahoddiad i gyflwyno fy ymchwil ym Mhalas Buckingham. Rwy'n gymrawd o Gomisiwn Brenhinol Arddangosfa 1851 a'r Academi Addysg Uwch ac yn rhan o Bwyllgor WISE yng Nghymru, ymgyrch sy'n cydweithio â phartneriaid diwydiannol ac academaidd i annog merched y DU i ddilyn cyrsiau / gyrfaoedd sy'n gysylltiedig â STEM neu adeiladu (rwyf hefyd wedi bod yn rhan o'r gyfres Model Rôl).

Aelodaethau proffesiynol

  • Cymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru
  • ERC Laureate
  • Cymrawd y Gymdeithas Seryddol Frenhinol
  • Cymrawd y Comisiwn Brenhinol Arddangosfa 1851
  • Cymrawd yr Academi Addysg Uwch

Safleoedd academaidd blaenorol

  • Arholwr Allanol Prifysgol Southampton

Pwyllgorau ac adolygu

Allanol

  • Pwyllgor Telesgop JWST
  • Arbenigwr panel Cymrodoriaethau'r Gymdeithas Frenhinol
  • Gweithgor Asiantaeth Ofod Ewrop
  • Adolygydd grantiau ymchwil Swistir
  • Cymdeithas Seryddol Frenhinol Normon Lockyer Aelod Panel Cymrodoriaeth
  • Panel Grantiau Seryddiaeth STFC
  • STFC Ernest Rutherford aelod o'r Pwyllgor Cymrodoriaeth (Cadeirydd Extragalactic)
  • Aelod o'r Pwyllgor Addysg, Hyfforddiant a Gyrfaoedd STFC
  • STFC JCMT Arolygon Etifeddiaeth TAC
  • STFC JCMT amser dyrannu aelod Grŵp
  • Dyfarnwr ar gyfer grantiau STFC, ceisiadau telesgop GEMINI a JCMT
  • Aelod STFC o Women in SET Focus Group
  • Adolygydd Seryddiaeth Natur, MNRAS, ApJ, A & A

Mewnol

Bûm yn Bennaeth Ymgysylltu â'r Cyhoedd yn yr Ysgol am bedair blynedd ac fel rhan o'r rôl hon, fe wnes i reoli 1.5 o staff allgymorth FTE. Rwyf hefyd wedi cynrychioli'r Ysgol ar y pwyllgorau mewnol canlynol:

  • Bwrdd yr Ysgol (aelod enwebedig)
  • Pwyllgor Allgymorth (Cadeirydd)

Yn y gorffennol rwyf wedi bod yn aelod o'r pwyllgorau canlynol

  • Pwyllgor Cydraddoldeb ac Amrywiaeth
  • Pwyllgor Ymchwil
  • Pwyllgor y Cwrs
  • Pwyllgor y We