Sam McGuire

(hi/ei)

Trosolwyg

Rwy'n ymgeisydd PhD yn Ysgol Newyddiaduraeth, y Cyfryngau a Diwylliant Prifysgol Caerdydd, gan ymchwilio i 'Archif Prosiect y Cymoedd yn Ffotogallery: Cymuned, Ffotograffiaeth a Democratiaeth yn Ne Cymru, 1978-2028'. Mae fy ysgoloriaeth a ariennir gan yr ESRC yn rhan o Lwybr Newyddiaduraeth, Cyfryngau Digidol a Democratiaeth Ysgol Graddedigion Cymru y Gwyddorau Cymdeithasol (WGSSS).

Ym 1983, cychwynnodd Ffotogallery Caerdydd Brosiect y Cymoedd, arolwg ffotograffig o Dde Cymru. Dros gyfnod o chwe mlynedd, comisiynodd yr oriel wyth ffotograffydd ac ymgymerodd â phrosiectau dau arall, er mwyn dogfennu 'bywyd a thirwedd' y rhanbarth 'mor llawn ag y bo'n bosibl yn ffotograffig'. Gwahoddodd Ffotogallery gynigion ar gyfer comisiynau 'yn seiliedig ar brofiad personol, chwilfrydedd, anwyldeb neu hyd yn oed siom', a nododd y byddent yn rhoi blaenoriaeth i ffotograffwyr 'sy'n byw ac yn gweithio yng Nghymru' (Ffotogallery 1984).

Nod Prosiect y Cymoedd oedd dogfennu newidiadau i'r rhanbarth yn dilyn cau pyllau glo a gweithfeydd dur ar ôl dau gan mlynedd o weithgarwch diwydiannol.   Mewn datganiad i'r wasg o'r arddangosfa, cyhoeddodd Ffotogallery, 'mae'r Cymoedd yn newid, ond i beth, yn parhau i fod yn y cwestiwn'. Trwy ddelweddau o dirweddau ôl-ddiwydiannol, pyllau glo segur, a ffatrïoedd newydd sy'n disodli diwydiant trwm, cipiodd y ffotograffwyr a gomisiynwyd arwyddion ffisegol anawsterau cymdeithasol ac economaidd y rhanbarth.

Ond ochr yn ochr â hyn, disgrifiwyd tri ffotograffydd fel  rhai 'sy'n delio'n uniongyrchol â chymunedau'r Cymoedd' (Ffotogallery1986). Comisiynwyd Francesca Odell, Mike Berry a Roger Tiley ym 1985 a'u harddangos gyda'i gilydd ym mis Ionawr 1986. Mewn cyferbyniad â thirluniau di-bobl arddangosfeydd blaenorol, mae eu ffotograffau yn dogfennu bywydau bob dydd cymunedau'r Cymoedd, gan roi enwau ac wynebau i'r penawdau a'r ystadegau. Trwy ddadansoddi dimensiwn esthetig eu ffotograffau, eu bywgraffiadau, hyfforddiant ffotograffig ac adroddiadau o'u harfer, mae fy ymchwil yn ceisio deall y perthnasoedd y mae Odell, Adeiladodd Berry, a Tiley gyda'u pynciau ac i fynegi sut mae'r cymdeithasoldeb hwn yn llywio eu delweddau.

Mae fy ymchwil yn ymateb i adroddiadau presennol o ffotograffiaeth ddogfennol yn y DU, yn enwedig y rhai sy'n ystyried y rôl a chwaraeodd 'sosialaeth, ffeministiaeth, gwrth-hiliaeth ac ideolegau blaengar eraill' (Gerry Badger 2022) wrth ddatblygu dulliau newydd o ymarfer dogfennol yn y 1970au. Archwiliodd ffotograffwyr sy'n cwestiynu eu hawl i siarad ar ran y bobl y maent yn tynnu lluniau, arferion newydd a oedd yn cofleidio 'perthnasoedd deialogaidd' rhwng 'actorion allanol' a 'chymunedau gorthrymedig' (Freire 1968). Cynigiwyd 'Community documentary' (Paul Carter 1979), a wnaed gan ffotograffwyr sy'n byw ochr yn ochr â'u pynciau, fel modd o herio portreadau voyeuristic o gymunedau dosbarth gweithiol a rhoi asiantaeth i bynciau tynnu lluniau. Mae fy ymchwil yn problematio'r syniadau o ffotograffydd 'mewnol' a 'allanol' a ddaeth i'r amlwg fel safbwyntiau gwrthgyferbyniol. Yn hytrach, mae'n gosod ymarfer cymdeithasol fel strategaeth allweddol ar gyfer creu delweddau sy'n gwrthsefyll stereoteip ac yn darparu cyfleoedd ar gyfer cysylltiad emosiynol.

Wrth ddefnyddio eu camerâu fel offeryn cymdeithasol, ymrwymodd ffotograffwyr fel Berry, Odell a Tiley i gontractau cymdeithasol gyda'u pynciau. Yn hytrach na 'threisio' y bobl y gwnaethon nhw eu tynnu trwy eu lleihau i gynrychioliadau gwag o'u cyd-destun economaidd-gymdeithasol, 'to be possessed' (Sontag 1979), maen nhw'n ein gwahodd i gysylltu â nhw fel unigolion. Gan dynnu ar destunau damcaniaethol ochr yn ochr ag ymchwil ansoddol gyda thrigolion y Cymoedd, byddaf yn ystyried sut mae cymdeithasoldeb arferion y ffotograffwyr hyn yn ymestyn i'w ffotograffau, gan archwilio'r ffyrdd y mae cynulleidfaoedd yn cael eu gwahodd i'r perthnasoedd cymdeithasol hyn. 

• Hanes Celf
• Theori Ffotograffiaeth
• Theori Ddogfennol
• Estheteg
• Astudiaethau Diwylliannol
• Ffeministiaeth
• Hanes Cymdeithasol Celf
• Cymdeithaseg