Ewch i’r prif gynnwys
Iwan Rees  BA, MPhil, PhD, FHEA

Dr Iwan Rees

BA, MPhil, PhD, FHEA

cymraeg
Siarad Cymraeg
Users
Ar gael fel goruchwyliwr ôl-raddedig

Timau a rolau for Iwan Rees

  • Uwch Ddarlithydd

    Swyddi

Trosolwg

Mae fy niddordebau ymchwil yn cwmpasu sawl maes ieithyddol, gan gynnwys:

  • Tafodieitheg ddaearyddol a chymdeithasol;
  • Amrywio seinegol a ffonolegol;   
  • Pedagogeg iaith (yn enwedig yng Nghymru ac ym Mhatagonia);   
  • Gramadeg y Gymraeg (gan gynnwys amrywiadau lleol);
  • Datblygiad hanesyddol y Gymraeg a’i hysgolheictod.

Ymunais ag Ysgol y Gymraeg yn 2012 fel Cydymaith Ymchwil ar brosiect a ganolbwyntiai ar anawsterau ynganu dysgwyr ym maes Cymraeg i Oedolion. Rwyf bellach yn Uwch-ddarlithydd yn yr Ysgol ac yn Gyfarwyddwr ar Ganolfan Uwchefrydiau Cymry America. 

Cyn ymuno â Phrifysgol Caerdydd, derbyniais nawdd oddi wrth yr AHRC a’m galluogodd i gwblhau traethawd doethurol ym Mhrifysgol Aberystwyth ar amrywio ffonolegol mewn dwy dafodiaith benodol yng nghanolbarth Cymru. 

Mae ffenomen cyffyrddiad tafodieithol, sef canlyniadau ieithyddol cymysgu tafodieithol, wastad wedi bod o ddiddordeb neilltuol imi. Yn ogystal â chyhoeddi’n eang ar natur y trawsnewid ieithyddol graddol a geir yng nghanolbarth Cymru rhwng prif amrywiadau’r Gymraeg, h.y. rhwng Cymraeg y gogledd a Chymraeg y de, rwyf hefyd yn gweithio ar brosiect sy’n canolbwyntio ar ddatblygiadau tafodieithol (hanesyddol a chyfredol) yng Nghymraeg y Wladfa ym Mhatagonia. Y prosiect hwn hefyd a arweiniodd at gyhoeddi yn 2024 rifyn arbennig rhyngddisgyblaethol o Gwerddon a olygwyd gennyf ar y testun ‘Deongliadau newydd o’r Wladfa Gymreig’.   

Diddordeb cysylltiedig arall yw datblygiad tafodieithoedd Cymraeg newydd yng Nghymru a rôl y system addysg yn eu ffurfiant. 

Yn ddiweddar hefyd, bûm i a Dr Jonathan Morris o Ysgol y Gymraeg yn rhan o brosiect rhyngddisgyblaethol ‘Anatomi’r Gymraeg’ (ar y cyd â chydweithwyr o CUBRIC). Nod y prosiect hwn, a ariannwyd gan raglen ‘Arloesedd i Bawb’ y brifysgol a’r EHRC, oedd defnyddio technoleg MRI ar gyfer helpu dysgwyr y Gymraeg i ynganu seiniau heriol yr iaith. 

Yn llais cyfarwydd yn y wasg ac ar y cyfryngau Cymreig, gan gynnwys rhaglenni Radio Cymru, rwyf hefyd yn cynrychioli disgyblaeth y Gymraeg ar lefel genedlaethol yn gyson fel Cadeirydd Panel Iaith a Llenyddiaeth y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, fel Aelod o Fwrdd Academaidd y Coleg hwnnw, yn ogystal ag fel aelod o brosiect Datblygiad yr Iaith Gymraeg yr Academi Brydeinig. 

 

Cyhoeddiad

2026

2025

2024

2023

2022

2021

2020

  • Morris, J. , Rees, I. W. and Prys, M. 2020. Amrywio. In: Cooper, S. and Arman, L. eds. Cyflwyniad i Ieithyddiaeth. Caerfyrddin: Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. , pp.139-180.

2019

2018

2017

2016

2015

2013

2012

2011

2010

Adrannau llyfrau

Erthyglau

Fideos

Gosodiad

Gwefannau

Llyfrau

Ymchwil

Datblygiadau tafodieithol yng Nghymraeg y Wladfa ym Mhatagonia

Ar sail gwaith maes cychwynnol (o dan nawdd banc Santander a’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol) mewn dwy ardal ym Mhatagonia, sef Dyffryn Camwy a Godre’r Andes, rwyf wrthi’n gweithio ar brosiect sy’n canolbwyntio ar ddatblygiadau tafodieithol (hanesyddol a chyfredol) yng Nghymraeg y Wladfa.

Un o brif amcanion y prosiect hwn yw sefydlu sut yn union yr ymffurfiodd tafodiaith newydd yn y Wladfa o ganlyniad i gyffyrddiad rhwng gwahanol amrywiadau tafodieithol o Gymru a, thrwy hynny, herio rhai dadansoddiadau blaenorol o ffurfiant amrywiadau trefedigaethol eraill ar draws y byd. Amcan arall yw archwilio rhai o ganlyniadau cyffyrddiad ieithoedd, h.y. dylanwad y Sbaeneg ar y Gymraeg, gan ystyried goblygiadau’r newidiadau a welir ar waith heddiw rhwng gwahanol genedlaethau o siaradwyr i ddulliau ac adnoddau dysgu Cynllun yr Iaith Gymraeg yn Nhalaith Chubut.  

Cyflwyno tafodieithoedd y Gymraeg i actorion a sgriptwyr 

Yn sgil ennill grant oddi wrth y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, rwyf wedi creu adnodd sydd â’r nod o gyflwyno tafodieithoedd y Gymraeg i actorion a sgriptwyr yn bennaf. Mae ‘Cyflwyno Tafodieithoedd y Gymraeg: Canllawiau i Actorion a Sgriptwyr’ yn cynnwys nifer o glipiau sain a chlyweledol (ar Lwyfan Adnoddau’r Coleg Cymraeg), ynghyd â chanllawiau manwl, a fydd yn galluogi myfyrwyr o wahanol gefndiroedd, nid yn unig i ymgyfarwyddo ag amrywiadau tafodieithol hen a newydd, ond i’w defnyddio yn ymarferol. Mae’r adnodd hwn wedi arwain at wahoddiadau i gydweithio ag ystod eang o gyrff allanol ar amryfal brosiectau, e.e. Theatr Genedlaethol Cymru, BBC Cymru a’r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol, yn ogystal â sawl awdur ffuglen adnabyddus. Bûm hefyd yn cynnal sawl dosbarth meistr i actorion ar y cyd â’r hyfforddwraig a’r actores brofiadol Rhian Morgan. 

Caffael y Gymraeg fel ail iaith, ynghyd â phrosiect ‘Anatomi’r Gymraeg’

Yn sgil arwain prosiect ar gaffael y Gymraeg fel ail iaith a chyhoeddi erthygl (ar y cyd â Dr Jonathan Morris) ar ganfyddiadau tiwtoriaid o anawsterau ynganu dysgwyr y Gymraeg, mae nifer o argymhellion yr ymchwil hon wedi eu rhoi ar waith bellach gan y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol. 

Yn fwy diweddar, mae Dr Jonathan Morris a minnau wedi chwarae rôl greiddiol yn natblygiad prosiect rhyngddisgyblaethol ‘Anatomi’r Gymraeg’ (ar y cyd â chydweithwyr o CUBRIC). Nod y prosiect hwn, a ariannwyd gan raglen ‘Arloesedd i Bawb’ y brifysgol a’r EHRC, oedd defnyddio technoleg MRI ar gyfer helpu dysgwyr y Gymraeg i ynganu seiniau heriol yr iaith. 

Addysgu

BA Cymraeg

  • CY1600 Iaith ac Ystyr (Arweinydd)
  • CY1754 Mapio'r Cymry
  • CY2450/CY3450 Tafodieitheg (Arweinydd)
  • CY3750 Cyfieithu Proffesiynol (Arweinydd)
  • CY2360/CY3360 Ysgrifennu Creadigol
  • CY3900 Blas ar Ymchwil
  • CY3905 Ymchwilio Estynedig

MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd / MA Translation Studies

  • CYD405 Ymchwilio Academaidd a Phroffesiynol
  • CYD406 Archwilio Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd
  • CYD407 Pwnc Arbenigol 
  • CYD408 Prosiect Estynedig / Extended Project
  • MLT411 Translation of Minority Languages 

Bywgraffiad

Aelodaethau proffesiynol

  • Cadeirydd Panel Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
  • Aelod o Fwrdd Academaidd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol 
  • Aelod o brosiect Datblygiad yr Iaith Gymraeg yr Academi Brydeinig
  • Arholwr Allanol ar raglen 'Ieithyddiaeth' Prifysgol Bangor
  • Aelod o Fwrdd Cynllun yr Iaith Gymraeg yn Nhalaith Chubut (British Council Cymru a Llywodraeth Cymru)
  • Aelod o Fforwm Prosiect Ynganu y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol
  • Cyd-sylfaenydd Rhwydwaith Astudiaethau Cyfoes ar Batagonia Gymreig
  • Cymrawd o’r Academi Addysg Uwch

Gwasanaeth presennol i'r Ysgol

  • Cyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymry America
  • Cyfarwyddwr Rhyngwladoli a Symudoledd Myfyrwyr yr Ysgol
  • Cyfarwyddwr Moeseg Ymchwil yr Ysgol
  • (Rwyf hefyd wedi gwasanaethu fel Cyfarwyddwr Derbyn a Recriwtio ac fel Cadeirydd Bwrdd Arholi yr Ysgol)

Meysydd goruchwyliaeth

Rwy'n croesawu ceisiadau i oruchwylio traethodau ymchwil ôl-raddedig yn y meysydd canlynol yn arbennig:

  • Tafodieitheg y Gymraeg
  • Amrywio a newid ieithyddol 
  • Sosioieithyddiaeth y Gymraeg
  • Pedagogeg iaith 
  • Seineg a ffonoleg y Gymraeg

Prosiectau ymchwil ôl-raddedig blaenorol

  • Dr Ianto Gruffydd (astudiaeth PhD: 'Astudiaeth o amrywio ieithyddol yng nghyd-destun adfywio ieithyddol yng Nghymraeg Caerdydd') 
  • Dr Jack Pulman-Slater (astudiaeth PhD: 'Caffaeliad prosodig ymhlith dysgwyr brodorol ac anfrodorol y Gymraeg: astudiaeth o aceniad geirfaol a goslef frawddegol') 
  • Anne Loh (astudiaeth MPhil: Defnyddio'r Saesneg yn yr Ystafell Ddosbarth Cymraeg i Oedolion')  

 

Goruchwyliaeth gyfredol

Nia Eyre

Nia Eyre

Mihangel Ap Rhisiart

Mihangel Ap Rhisiart

Ilid Haf

Ilid Haf

Prosiectau'r gorffennol

na

News articles

Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol yn Sir Benfro

Academyddion a myfyrwyr yn dod ynghyd yn Eisteddfod y Garreg Las

31 July 2026

Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol yn Sir Benfro

Mae tri academydd Ewropeaidd wedi ymweld ag Ysgol y Gymraeg yn ddiweddar i drafod y Gymraeg.

Ysgol y Gymraeg yn croesawu academyddion o Ewrop

02 June 2023

Mae tri academydd Ewropeaidd wedi ymweld ag Ysgol y Gymraeg yn ddiweddar i drafod y Gymraeg.

Bydd y digwyddiadau’n archwilio pynciau gan gynnwys hawliau plant, gwleidyddiaeth, gwyddoniaeth a hanes

Effaith ymchwil ac addysgu yn cael ei harddangos yn yr Eisteddfod Genedlaethol

28 July 2022

Bydd y digwyddiadau’n archwilio pynciau gan gynnwys hawliau plant, gwleidyddiaeth, gwyddoniaeth a hanes

Myfyrio ynghylch trafodaeth symposiwm llwyddiannus a gynhaliwyd yn ystod tymor yr hydref

Ailddehongli’r diaspora Cymreig ym Mhatagonia

17 December 2021

Myfyrio ynghylch trafodaeth symposiwm llwyddiannus a gynhaliwyd yn ystod tymor yr hydref

Ysgoloriaethau Meddyliau Creadigol yn agored i ddarpar fyfyrwyr israddedig ar gyfer 2020

Gwobrwyo creadigrwydd

10 December 2019

Ysgoloriaethau Meddyliau Creadigol yn agored i ddarpar fyfyrwyr israddedig ar gyfer 2020

Darlithwyr yn cynnal gweithdai iaith a llenyddiaeth i ddisgyblion chweched dosbarth ar draws Gymru

Darlithwyr ar daith

15 December 2017

Darlithwyr yn cynnal gweithdai iaith a llenyddiaeth i ddisgyblion chweched dosbarth ar draws Gymru

Adnoddau'n cynorthwyo addysgwyr, sgriptwyr ac actorion

Adnoddau newydd yn dathlu amrywiaeth y tafodieithoedd Cymraeg

08 December 2017

Adnoddau'n cynorthwyo addysgwyr, sgriptwyr ac actorion

Doethuriaeth ar gael ar gyfer prosiect newydd

Prosiect ar amrywio a newidiadau ieithyddol - ysgoloriaeth PhD ar gael

09 June 2017

Doethuriaeth ar gael ar gyfer prosiect newydd

School announces new doctoral project on language variation and change in contemporary Wales

Ysgoloriaeth PhD newydd ar gyfer prosiect ar amrywio a newidiadau ieithyddol

09 May 2017

School announces new doctoral project on language variation and change in contemporary Wales

Cyfnod gwleidyddol cythryblus o dan y chwyddwydr yn yr Eisteddfod

Effaith Brexit ar Gymru

25 July 2016

Cyfnod gwleidyddol cythryblus o dan y chwyddwydr yn yr Eisteddfod

Tafodieithoedd Cymraeg traddodiadol ardal yr Eisteddfod yn 'eithriadol o brin neu wedi diflannu'.

Arbenigwr yn trin a thrafod tafodieithoedd traddodiadol

21 July 2016

Tafodieithoedd Cymraeg traddodiadol ardal yr Eisteddfod yn 'eithriadol o brin neu wedi diflannu'.

Ysgol y Gymraeg yn lansio adnodd arbennig i gynorthwyo actorion a sgriptwyr Cymraeg.

Lansio adnodd ieithyddol i actorion Cymraeg

04 December 2015

Ysgol y Gymraeg yn lansio adnodd arbennig i gynorthwyo actorion a sgriptwyr Cymraeg.

Contact Details

Themâu ymchwil